NOCTURNAL ANIMAL

Một buổi tối mấy tuần trước, ngồi lướt web tìm nhạc và sách đọc, tôi vô tình ngồi xem Nocturnal Animals mà cũng không nhớ ra tại sao mình click vào nó. Một sản phẩm tuyệt vời về cốt truyện, hình ảnh và âm thanh. Màu sắc, cảnh phim, tình tiết tạo sắc thái euphoric, enigmatic, glazed và có phần alien với lối đưa chuyện song song giữa đời thực và tiểu thuyết. Bộ phim tạo cảm giác như nó không được tạo ra dựa trên những chuyện có thể xảy ra trong thực tại nhưng khung cảnh và diễn biến xảy ra rất xa vời với thực tại. Quả thực Tom Ford đã tạo ra một bộ phim đẹp với diễn biến tâm lí nặng đô.

Nghệ thuật, hội hoạ, văn chương, thời trang làm nền cho bộ phim. Những cảm xúc mà bộ phim truyền tải khiến người xem cảm thấy hơi ngột, nên xem xong sẽ thấy hơi mệt. Tôi có cảm giác như bộ phim không được làm bằng con người, mà chiết xuất ra từ cảm xúc rồi đắp lên nó một lớp quần áo lụa là sang trọng, quý phái.

Cả hai nhân vật chính trong phim cũng là người làm nghệ thuật. Hội họa là cuộc sống của Susan, cô quản lí một gallery lớn; còn chồng cũ của cô - Edward là nhà văn.

Một điều hiển nhiên trong phim, đó là quyển tiểu thuyết Nocturnal Animals của Edward tặng cho Susan là một phép ẩn dụ khổng lồ cho những gì mà Edward cảm nhận được trong chuyện đã xảy ra giữa Edward và Susan - Susan đi theo một người đàn ông khác có địa vị tốt hơn và cung cấp cho cô ta một cuộc sống giàu sang hơn, cùng lúc đó cô có thai với Edward những đã giấu đi làm abortion trước sự chứng kiến của Edward. Nhân vật Edward trong đời thực và nhân vật Tony trong tiểu thuyết đều được diễn bởi Jake Gyllenhaal, một gợi ý quá rõ ràng cho việc tiểu thuyết của Edward có mối liên hệ trực tiếp với cảm xúc của anh ta.

Trong phim, Susan vừa đọc tiểu thuyết của Edward vừa có những hồi tưởng về khoảng thời gian của cô với Edward thời còn sinh viên, trong độ 20. Có một hồi ức, cô đọc bản nháp về cuốn tiểu thuyết của Edward và nói rằng anh ta không nên lấy bản thân mình làm trọng tâm của cuốn tiểu thuyết. Lúc này lời nhận xét của Susan khá là đắng lòng và tất nhiên Edward thấy bực khi bị phê bình như thế. Nhưng hãy thử nghĩ mà xem, thời điểm đó Edward là sinh viên mới ra trường, đang là một nhà văn còn gặp nhiều khó khăn ở New York. Như Susan nói, tôi đoán là nội dung cuốn tiểu thuyết của Edward cũng đang nói về một nhà văn khó khăn ở NY. Tôi thấy cũng không tệ, nhưng mà viết lách như vậy thì dễ quá và đã được làm quá nhiều bởi các nhà văn khác rồi.

Khoảng 2 thập niên sau đó, Edward đã tìm ra cách để viết về bản thân mình nhưng đối với những ai không quen biết, họ sẽ tin chắc rằng đó là sản phẩm tiểu thuyết. Đối với tôi, đấy là dấu hiệu của việc đã thành công trong việc trau dồi tài năng của Edward. Khi mà bạn có thể chuyển thể đời thực sang tiểu thuyết siêu thực, rồi cái siêu thực đấy làm người đọc cảm thấy như người viết hiểu được cảm xúc của mình - thì đó hẳn phải là một thể loại bậc tài.

Ở đây, Edward sáng tác ra câu chuyện của Tony không chỉ để bày tỏ cũng như cố gắng loại trừ đi những nỗi đau đớn mà Edward trải qua khi mất Susan, nhưng cũng tưởng tượng về những gì anh ta sẽ làm với người đã cướp mất Susan - là Hutton Morrow.

Trong phim:
- Edward là nhà văn sinh viên chưa có thành công nhưng hoài bão lớn
- Edward bị vợ bỏ theo người khác dù đã có thai với Edward
- Susan có con mắt cảm nhận nghệ thuật và được ca tụng bởi người trong giới
- Susan cũng có hoài bão lớn trong nghệ thuật
- Susan bỏ thai của mình với Edward

Chuyện tình của họ không được màu hường cho lắm.

Okay, về cơ bản là như thế. 

Sự trả thù ngoạn mục của Edward dành cho Susan được truyền tải một cách hoàn hảo vào đoạn kết.

Sau khi đọc xong cuốn tiểu thuyết, Susan viết e-mail muốn Edward đi ăn tối tại nhà hàng sang trọng cùng cô ấy. Edward hồi âm theo kiểu nice guy “Cứ nói cho anh biết ở đâu và vào lúc nào rồi anh sẽ đến đó”. Sau đó chúng ta có thể thấy Susan mặc đồ xúng xính, trang điểm đẹp, hất lại kiểu tóc thời sinh viên, bỏ cả nhẫn cưới ra, cùng với một vẻ mặt có hi vọng rằng sẽ có cơ hội kết nối lại với Edward. Thế rồi cô ấy đi đến nhà hàng đó, một nơi trông rất đẹp và sang trọng.

Cô ngồi xuống bàn của mình rồi đợi.

Uống cocktail.

Đợi tiếp.

Uống thêm nữa.

Sau đó có một hostess lên tiếng: “This way, sir” và Susan cười, nghĩ rằng đó là Edward, nhưng người này không phải Edward và anh ta đi tới một cái bàn khác. Góc camera vẫn tập trung vào Susan, người xem chỉ nghe thấy tiếng của người đàn ông kia thôi. Thời gian trôi đi dần dần. Các bàn bắt đầu trống. Cô ta uống thêm. Rồi dần dần, khi thời gian cứ trôi đi, Susan bất lực mà nhận ra rằng, Edward sẽ không bao giờ đến. HẾT PHIM.

Cái kết phim brilliant. Kết thúc của phim có thể được hiểu theo hai nghĩa từ góc nhìn của Edward và từ góc nhìn của Susan.

Tiểu thuyết của Edward đi theo cốt truyện theo mô-tuýp báo thù kiểu cổ điển thời thập niên 90’s. Tôi cũng đã xem những bộ phim theo mô-tuýp này từ bé đến nay như: I Spit On Your Grave, Kill Bill, Braveheart, Mad Max, Taken, Lion King, etc. Về cơ bản, trong 20’ đầu phim thì sẽ có người bị giết hoặc bắt cóc hoặc nhân vật chính bị tấn công, suýt bị giết hoặc bị bỏ rơi cho đến gần chết rồi may mắn thoát được. Thế rồi nhân vật chính trở nên cực kì rất buồn rầu, depress rồi quyết định tìm cách báo thù. Kết thúc của những bộ phim này thường là: nhân vật chính báo thù thành công rồi tiếp tục cuộc sống của mình, hoặc báo thù xong thì chết luôn, hoặc báo thù thành công rồi đoàn tụ với những người yêu thương.

Ở ngoài đời thì sao, đa số chúng ta - là người bình thường, sẽ không bao giờ, hoặc không thể, hoặc không cần tìm đến sự báo thù (giết, tra tấn, bắt cóc). Nếu như người yêu của tôi cặp bồ với thằng khác, chắc là tôi sẽ viết một bài luận có khi không dài như thế này đâu, rồi gửi cho cô ta. Sau đó block Facebook, số ĐT các thứ. Tôi sẽ cảm thấy buồn sầu như trái bầu, uống tí rượu, xong rồi sống tiếp sao cho tốt. Có thể tôi sẽ ghét bọn họ, nhưng tôi sẽ không bao giờ dành ra thời gian để cào rách hay đập vỡ cửa sổ lúc họ không có nhà, bắt cóc con chó mà người ta nuôi hay đi đánh nhau với thằng kia vì mình thất tình. Đó là lí do vì sao mà phim ảnh, tiểu thuyết theo mô-tuýp báo thù được ưa chuộng đến thế. Người ta coi đó là cái outlet để xả ra những cảm xúc căm phẫn mà trong đời mỗi người đều gặp phải khi có ai đó làm tổn thương mình. Người đọc/người xem được chứng kiến một ai đó đi báo thù một cách tàn bạo với những người mà vì quá xấu xa nên họ xứng đáng bị như thế.

Nhờ việc lồng fiction lẫn với reality trong bộ phim, người xem thấy chuyện của Susan và Edward gần gũi hơn; còn chuyện của Tony thì không, câu chuyện của Tony là một giai thoại đau thương, kinh hoàng, mang tính sống còn với một người đàn ông. Hơn nữa, cách dẫn dắt song song này cho tôi thấy được contrast mạnh mẽ với cuộc sống hiện tại của Susan. Trong suốt phim, người xem chỉ thấy Susan đang ở văn phòng, ở một bữa tiệc nhạt nhẽo, ngồi ở nhà, sau đó lại đi làm, rất nhiều cảnh đi tắm, sau cùng là ngồi một mình ở một nhà hàng sang trọng. Một cuộc sống quá đơn vị và gần như không có những intimacy interaction.

Nhân vật Tony của Edward có thể đi giết kẻ đã sát hại vợ và con gái của anh ta, vì Tony là sản phẩm hư cấu. Nhưng mà tất cả Edward có thể làm đó là viết một cuốn sách, gửi đến ex, rồi bỏ rơi cô ta. Đối với chuyện của Tony, anh ta báo thù để giải thoát nội tâm và mang lại công lý cho vợ con. Còn đối với Edward, thì hành động của anh ta mang tính nhỏ mọn, khi mà người xem biết được Susan đang cảm thấy cuộc sống hiện tại của cô ấy tồi tệ đến mức nào (công việc chán, không có cảm xúc, chồng đi chơi với bồ, đứa con gái không quan tâm đến mẹ lắm). Thế nên việc Susan bị bỏ rơi là thêm tổn thất nữa mà thôi. Hành động của Edward không cao trào như Tony, nhưng nó vẫn mang đến sự thỏa mãn tột độ cho người xem phim.

Kết thúc phim là cảnh Susan bị Edward bỏ rơi tại buổi hẹn của mình. Về hình thức thì nó không hề có gì ấn tượng hay cao trào, không có cảnh cãi vã hay đánh nhau nảy lửa. Nhưng cuộc sống của Susan đã trở nên miserable. Chồng đi với bồ ở tận NY, không còn muốn Susan nữa. Cô ta không có niềm vui gì ở công việc. Con gái thì đang đi chơi bời ở tận đâu đấy. Susan toàn ở nhà một mình, mà nhà thì cô quạnh như cái bảo tàng. Khoảnh khắc duy nhất mà Susan cảm thấy vui là khi cô gợi ý chuyện ra bãi biển chơi với Hutton. Cô bị Hutton từ chối vì phải đi công chuyện ở NY, nhưng thực ra là đi chơi với bồ. Thế nên, Susan không còn nơi nào khác ngoài cuốn tiểu thuyết của Edward.

Sáng tạo nghệ thuật là gì? Là sử dụng cảm xúc, suy nghĩ, kiến thức của bản thân để vẽ/tạo/chơi ra một cái gì đó cho khán giả ngoài đời thực. Đó là một trong những năng lực của nghệ thuật, nó không chỉ giúp chúng ta giải toả được cảm xúc mà còn loại bỏ đi những cảm xúc tồi tệ và biểu diễn những cảm xúc tốt đẹp. Cũng giống như khi việc nhà chống chất, sau khi đã hoàn thành xong cả đống đấy rồi thì nhìn cái sự sạch sẽ tinh tươm nó rất là thoả mãn.

Nhưng Susan không có điều đó. Đã nhiều lần, cô ta nói rằng cô không sáng tạo, rằng cô không biết sáng tác nghệ thuật. Thế nên cô ấy chuyển từ học art major sang art history. Thế nên cô ấy quản lí gallery và giúp các nghệ sĩ khác. Cô ta không biết cách thể hiện cảm xúc của mình. Tất cả những nỗi sợ, lo lắng, stress, buồn bã,.. tất cả đều nằm ở trong tâm trí cô. Nó cũng giống như để bát đĩa bẩn, rác, quần áo bẩn ở trong nhà không bao giờ dọn.

Đó là lí do cô ta không thể ngủ được, lí do cô ta là nocturnal animal. Có quá nhiều thứ trong tâm trí của Susan.

Thế nên, cho dù Edward - thông qua cuốn tiểu thuyết - đã tìm thấy inner peace của mình và eventually, là một sự kết thúc ... thì điều này nhiều khả năng không xảy ra với Susan. Về mọi mặt, cuộc sống của Susan khó mà có thể cải thiện hơn được. Điều này khiến cho Nocturnal Animal là một phim về đề tài “báo thù hiện sinh” (existential revenge). Edward không làm Susan tổn thương về thể xác. Nhưng anh ta đã phá huỷ mọi hi vọng mong tìm được hạnh phúc của Susan.

-
JOHN

MR BLANCComment